Kinezyterapia to leczenie ruchem, nazywane również terapią ruchem lub gimnastyką leczniczą. Jej głównym celem jest przywrócenie częściowej lub całkowitej sprawności fizycznej u osób po urazach, operacjach i chorobach. W artykule wyjaśniamy, na czym polega ten dział fizjoterapii i jakie metody obejmuje.
Czym jest kinezyterapia?
Kinezyterapia jest jedną z podstawowych dziedzin fizjoterapii. Nazwa pochodzi od greckich słów kinezis, czyli ruch, oraz terapeja, czyli leczenie. W praktyce oznacza to oddziaływanie na organizm pacjenta za pomocą odpowiednio dobranych ćwiczeń ruchowych. Terapia odbywa się zwykle indywidualnie z fizjoterapeutą, który nadzoruje pracę pacjenta lub sam wykonuje ruchy za niego.
Obok kinezyterapii w skład fizjoterapii wchodzą również fizykoterapia oraz masaż klasyczny. Fizykoterapia opiera się na zabiegach z wykorzystaniem pola magnetycznego, jonoforezy i innych bodźców fizycznych, natomiast masaż klasyczny polega na ucisku tkanek bez angażowania pacjenta do samodzielnego ruchu. Kinezyterapia bywa też określana jako część medycyny fizykalnej, która wykorzystuje naturalne formy oddziaływania na ciało.
Kinezyterapia to leczenie ruchem – jej głównym celem jest przywrócenie pacjentowi częściowej lub całkowitej sprawności fizycznej.
Podstawowe różnice między działami fizjoterapii przedstawia poniższa tabela:
| Dział fizjoterapii | Główne narzędzie | Udział pacjenta |
| Kinezyterapia | ruch i ćwiczenia | aktywny lub bierny, zależnie od metody |
| Fizykoterapia | pole magnetyczne, jonoforeza | pacjent bierny |
| Masaż klasyczny | ucisk tkanek | pacjent bierny |
Jak dzielą się ćwiczenia w kinezyterapii?
Ze względu na zakres oddziaływania wyróżnia się kinezyterapię miejscową, która dotyczy narządu objętego stanem chorobowym, oraz kinezyterapię ogólną, obejmującą ćwiczenia usprawniające cały organizm. Podział ten uzupełnia kinezyterapia neurologiczna, stosowana między innymi po urazach głowy, rdzenia kręgowego i w schorzeniach układu nerwowego.
W zależności od tego, jak rozkłada się praca między pacjentem a fizjoterapeutą, ćwiczenia w kinezyterapii dzieli się na trzy główne grupy. Do nich należą ćwiczenia bierne, czynne oraz specjalne.
Ćwiczenia bierne
To ruchy wykonywane bez czynnego udziału pacjenta. Fizjoterapeuta sam porusza kończyną lub inną częścią ciała, a pacjent pozostaje rozluźniony. W tym rodzaju pracy można również wykorzystać aparat CPM, który zapewnia ciągły bierny ruch w stawie. Ćwiczenia bierne sprawdzają się u osób z niedowładami, długotrwale unieruchomionych lub z porażeniami kończyn.
Ćwiczenia czynne
W tej grupie ruch wykonuje przede wszystkim pacjent, a fizjoterapeuta nadzoruje pracę lub stawia dodatkowy opór. Ćwiczenia czynne mogą przybierać różne formy, w zależności od możliwości osoby rehabilitowanej i celu terapii.
Do najważniejszych odmian ćwiczeń czynnych należą:
- ćwiczenia czynne wolne, w których opór stanowi ciężar własnego ciała pacjenta,
- ćwiczenia izometryczne, polegające na napinaniu mięśni bez zmiany ich długości,
- ćwiczenia czynne z oporem, do których wykorzystuje się taśmy gumowe, ciężarki lub ekspandery,
- ćwiczenia czynno-bierne, łączące bierny ruch z czynnym rozluźnianiem lub napinaniem mięśni.
Ćwiczenia specjalne i pomocnicze
To połączenie pracy biernej i czynnej, które ma konkretne zastosowanie terapeutyczne. W tej grupie znajdują się między innymi ćwiczenia korekcyjne, redresyjne zwiększające zakres ruchu, oddechowe oraz relaksacyjne. Uzupełniają je ćwiczenia synergistyczne, samowspomagane i ćwiczenia w odciążeniu, które wzmacniają osłabione mięśnie bez nadmiernego obciążania stawów.
Elementem pracy relaksacyjnej bywa też trening autogenny Schultza, polegający na głębokim rozluźnieniu mięśni i wyciszeniu psychicznym pacjenta.
Jakie metody terapeutyczne wykorzystuje kinezyterapia?
W kinezyterapii stosuje się wiele metod usprawniania ruchowego. Niektóre z nich mają charakter neurorozwojowy, inne opierają się na technikach terapii manualnej. Wybór metody zależy od schorzenia, wieku pacjenta oraz jego aktualnych możliwości ruchowych.
Metody neurorozwojowe
Metoda Vojty znajduje zastosowanie między innymi u niemowląt z zaburzeniami rozwoju prawidłowych wzorców ruchowych. Pomaga wtedy, gdy pojawiają się problemy z pełzaniem lub raczkowaniem. Z kolei Metoda Bobath polega na ćwiczeniu całego ciała i jest wykorzystywana u niemowląt, dzieci oraz dorosłych z obniżonym lub wzmożonym napięciem mięśniowym.
W rehabilitacji neurologicznej stosuje się także Metodę PNF, czyli torowanie nerwowo-mięśniowe. Wykorzystuje ona naturalne wzorce ruchowe, a pomaga między innymi po udarach mózgu, przy wprowadzaniu endoprotez, w chorobie Parkinsona oraz przy zaburzeniach oddychania i połykania.
Metody terapii manualnej
W kinezyterapii obecne są również techniki manualne. Metoda Kaltenborn-Evjen obejmuje ćwiczenia wzmacniające, stabilizujące staw i poprawiające propriocepcję. Metoda Mulligan bywa stosowana przy dolegliwościach bólowych kręgosłupa, krążków międzykręgowych i stawów, a wykorzystuje się w niej techniki NAG, SNAG oraz odwrotne NAG. Metoda Cyriax z kolei sprawdza się w terapii uszkodzeń tkanek miękkich.
W zespołach bólowych kręgosłupa wykorzystuje się Metodę McKenziego, która łączy diagnozę źródła bólu z manualnym leczeniem i profilaktyką. Z kolei Metoda Dobo-Med jest stosowana w leczeniu zachowawczym skolioz, głównie u pacjentów z wadami postawy.
W kinezyterapii najważniejsze są indywidualne podejście, bezpieczeństwo ćwiczeń oraz regularność i systematyczna praca pacjenta.
Kiedy kinezyterapia znajduje zastosowanie?
Kinezyterapia jest wykorzystywana w wielu schorzeniach narządu ruchu. Pomaga przy wadach postawy, zespołach bólowych kręgosłupa oraz chorobach reumatoidalnych, takich jak reumatoidalne zapalenie stawów. Bywa też niezbędna po zawale mięśnia sercowego, udarze mózgu, a także w stwardnieniu rozsianym i chorobie Parkinsona.
Ten rodzaj terapii stosuje się również po zabiegach chirurgicznych, na przykład po endoprotezoplastyce stawu biodrowego lub kolanowego, a także po złamaniach i skręceniach. Kinezyterapia wspomaga powrót do sprawności po leczeniu onkologicznym oraz przygotowuje kobiety ciężarne do porodu. Wskazaniem są także schorzenia układu oddechowego i nietrzymanie moczu.
W pracy z konkretnymi częściami ciała często pojawia się kinesiotaping, znany też jako tejpowanie. Ta metoda polega na aplikacji elastycznych plastrów, które wspomagają regulację napięcia mięśniowego, zwiększają zakres ruchu i poprawiają przepływ limfy. Kinesiotaping bywa wykorzystywany przy urazach kolana, barku, nadgarstka oraz innych kończyn. Uzupełnieniem bywa również hydroterapia, czyli ćwiczenia w basenie z ciepłą wodą, a także elektroterapia i terapia manualna.
Jakie są przeciwwskazania do kinezyterapii?
Kinezyterapia jest uważana za bezpieczną metodę, ale nie zawsze można ją stosować w pełnym zakresie. Przeciwwskazaniem bywa stan zapalny w obrębie stawu lub nasilający się ból podczas wykonywania ćwiczeń. W takich sytuacjach terapia może pogorszyć stan pacjenta i wymaga zmiany planu rehabilitacji.
Do najczęściej wymienianych przeciwwskazań należą:
- temperatura powyżej 38°C,
- stan zapalny stawu lub tkanek,
- nasilający się ból podczas ruchu,
- stan po operacji, gdy nie usunięto jeszcze szwów,
- stan po tomografii z użyciem kontrastu,
- niektóre choroby zakaźne i ciężkie schorzenia układu krążenia.
W każdym przypadku przed rozpoczęciem ćwiczeń konieczna jest dokładna ocena stanu zdrowia pacjenta. Dzięki temu fizjoterapeuta może dobrać taki rodzaj ćwiczeń i intensywność pracy, które nie spowodują zaostrzenia dolegliwości.
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Co to jest kinezyterapia?
To dział fizjoterapii polegający na leczeniu ruchem za pomocą dobranych ćwiczeń, wykonywanych pod nadzorem fizjoterapeuty. Celem jest przywrócenie częściowej lub całkowitej sprawności fizycznej.
Czym kinezyterapia różni się od fizykoterapii i masażu klasycznego?
Kinezyterapia opiera się na ruchu i udziale pacjenta, natomiast fizykoterapia wykorzystuje bodźce fizyczne, a masaż klasyczny działa przez ucisk tkanek. W przypadku fizykoterapii i masażu pacjent zwykle pozostaje bierny.
Jakie są główne rodzaje ćwiczeń w kinezyterapii?
Ćwiczenia dzielą się na bierne, czynne oraz specjalne i pomocnicze, które łączą elementy pracy biernej i czynnej. Wybór zależy od stanu pacjenta i celu terapii.
Kiedy stosuje się ćwiczenia bierne i do kogo są one skierowane?
Ćwiczenia bierne wykonuje fizjoterapeuta lub aparat bez aktywnego udziału pacjenta i są przydatne u osób z niedowładami, długotrwałym unieruchomieniem lub porażeniami. Przykładem jest użycie aparatu CPM zapewniającego ciągły bierny ruch w stawie.
Jakie metody stosuje się w kinezyterapii neurologicznej?
Stosuje się metody neurorozwojowe takie jak Vojta, Bobath oraz PNF, które wspierają przywracanie wzorców ruchowych i funkcji nerwowo-mięśniowych. Metody dobiera się w zależności od rodzaju uszkodzenia i możliwości pacjenta.
W jakich schorzeniach i sytuacjach zaleca się kinezyterapię?
Kinezyterapia pomaga przy wadach postawy, bólach kręgosłupa, chorobach reumatoidalnych, po udarach, zawałach, operacjach czy leczeniu onkologicznym oraz w chorobach neurologicznych jak stwardnienie rozsiane czy choroba Parkinsona. Stosuje się ją także przed porodem i przy problemach oddechowych czy nietrzymaniu moczu.
Jakie są główne przeciwwskazania do rozpoczęcia kinezyterapii?
Przeciwwskazania obejmują gorączkę powyżej 38°C, aktywny stan zapalny stawu lub tkanek oraz nasilający się ból podczas ćwiczeń. Również świeże rany pooperacyjne bez zdjętych szwów, niektóre choroby zakaźne oraz ciężkie choroby sercowo-naczyniowe mogą wykluczać terapię.
